Lễ cúng Tất niên cuối năm: ý nghĩa, nguồn gốc và cách chuẩn bị mâm lễ “đủ đầy mà không áp lực”
Lễ cúng Tất niên cuối năm: ý nghĩa, nguồn gốc và cách chuẩn bị mâm lễ “đủ đầy mà không áp lực”
Cuối năm, nhà nhà bận rộn dọn dẹp, chốt sổ, lo Tết… nhưng có một nghi lễ rất “ấm” mà nhiều gia đình Việt vẫn giữ: cúng Tất niên. Đây không chỉ là bữa cơm cuối năm, mà còn là lúc mình khép lại một năm cũ, tạ ơn trời đất – thần linh – tổ tiên, và cầu bình an cho năm mới.
1) Tất niên là gì? Ý nghĩa của lễ cúng Tất niên
“Tất niên” hiểu nôm na là kết thúc năm. Lễ cúng Tất niên thường gắn với 3 ý nghĩa chính:
-
Tạ ơn thần linh, Thổ Công – Táo Quân: cảm ơn đã phù hộ cho gia đạo yên ổn, làm ăn thuận lợi.
-
Mời ông bà tổ tiên về ăn Tết: tưởng nhớ nguồn cội, “có đi có về”, con cháu sum vầy.
-
Gói lại một năm, mở ra năm mới: buông cái xui – giữ cái may, cầu sức khỏe, tài lộc, bình an.
Nhiều nhà xem Tất niên là “bữa cơm đoàn viên” đúng nghĩa: dù mâm cao cỗ đầy hay giản dị, quan trọng là tấm lòng và không khí sum họp.
2) Nguồn gốc lễ cúng Tất niên (vì sao người Việt có tục này?)
Tục lệ cúng cuối năm có từ lâu đời trong văn hóa Á Đông, gắn với nền nông nghiệp lúa nước và quan niệm “thiên – địa – nhân” (trời đất con người hòa hợp).
Người xưa quan niệm:
-
Một năm qua đi là một vòng “mùa vụ – thời tiết – vận khí” khép lại.
-
Cuối năm làm lễ để tạ ơn và xin khởi đầu mới hanh thông.
-
Đồng thời, người Việt rất coi trọng đạo hiếu: cuối năm dù bận mấy cũng nhớ ông bà tổ tiên.
3) Cúng Tất niên vào ngày nào, giờ nào?
-
Thường làm chiều 30 Tết (hoặc 29 nếu năm thiếu).
-
Nhiều gia đình linh hoạt cúng tối 29 hoặc tối 30 tùy thời gian sum họp.
-
Giờ cúng: không bắt buộc, nhưng hay chọn lúc nhà cửa đã gọn gàng, mọi người có mặt đông đủ.
Gợi ý “dễ thở”: chọn khoảng 16:30–19:30 để cúng xong còn ăn cơm Tất niên luôn.
4) Mâm cúng Tất niên gồm những gì?
Tùy vùng miền và điều kiện, mâm cúng có thể mặn hoặc chay. Quan trọng là sạch sẽ, tươm tất, thành tâm.
Mâm cúng mặn (gợi ý phổ biến)
-
Gà luộc (hoặc thịt luộc/giò chả)
-
Canh (măng, bóng, mọc…)
-
Món xào (thập cẩm, nấm…)
-
Món kho (thịt kho trứng, cá kho…)
-
Xôi hoặc bánh chưng/bánh tét
-
Đĩa hoa quả
Mâm cúng chay (nhẹ nhàng, thanh tịnh)
-
Xôi/Chè
-
Canh nấm/Canh rau củ
-
Đậu hũ kho nấm
-
Rau xào, nem chay
-
Hoa quả, trà
5) Danh sách đi chợ chuẩn bị lễ cúng Tất niên (checklist dễ mua – dễ soạn)
Bạn có thể “đi chợ theo list” để khỏi sót đồ:
A. Lễ hương hoa (bắt buộc nhẹ nhàng)
-
Hương/nhang (1 bó)
-
Đèn nến (1–2 cặp) hoặc đèn dầu
-
Hoa tươi (cúc/vạn thọ/lay ơn… 1 bó)
-
Trầu cau (tùy nhà: 1 phần)
-
Rượu trắng (1 chai nhỏ) / hoặc trà
-
Nước sạch (1–3 chai nhỏ)
-
Gạo + muối (mỗi thứ 1 chén nhỏ để lễ)
-
Vàng mã (tùy quan niệm: tiền vàng, giấy cúng)
B. Mâm cơm mặn (mua theo combo cho nhanh)
-
Gà ta (1 con 1.2–1.8kg) hoặc thịt luộc/giò chả
-
Xôi: nếp (0.5–1kg) hoặc mua xôi sẵn
-
Canh: xương/heo (0.5kg) + măng khô/măng tươi hoặc rau củ
-
Món xào: rau củ thập cẩm/nấm (tùy chọn) + hành tỏi
-
Món kho: thịt ba chỉ (0.7–1kg) + trứng (10–15 quả) hoặc cá (1–2 con)
-
Gia vị cơ bản: nước mắm, muối, tiêu, đường, bột ngọt (thiếu gì bù nấy)
C. Trái cây – bánh kẹo (tùy nhà)
-
Mâm ngũ quả (3–5 loại trái cây theo mùa)
-
Bánh kẹo, mứt Tết (1–3 món)
-
Nước ngọt/bia (nếu dùng trong bữa cơm sum họp)
D. Mẹo nhỏ đi chợ “đỡ mệt”
-
Ưu tiên món luộc – kho – xôi: vừa đẹp mâm vừa dễ làm.
-
Nhà ít người: làm 3–4 món + hoa quả là rất ổn.
-
Bận quá: có thể đặt sẵn gà luộc/xôi, mình chỉ nấu 1–2 món là xong.
6) Toàn văn bài khấn cúng lễ Tất niên cuối năm (dễ đọc – đủ ý)
Thường có 2 bài: khấn Thần linh trước, rồi khấn Gia tiên sau. Bạn có thể đọc rõ ràng, không cần quá nhanh.
Lưu ý: Bạn điền thông tin trong ngoặc […]. Nếu nhà cúng đơn giản, có thể đọc ngắn gọn phần “kính lễ – tạ ơn – cầu xin” là được.
(1) Văn khấn Tất niên – khấn Thần linh (Thổ Công, Táo Quân, Long Mạch…)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
Con kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Con kính lạy các Ngài Thần linh cai quản trong xứ này, Thổ Công, Thổ Địa, Long Mạch, Tài Thần và chư vị Tôn thần.
Tín chủ (chúng) con là: [Họ tên]
Ngụ tại: [Địa chỉ]
Hôm nay là ngày [... tháng ... năm ... âm lịch], nhằm ngày cuối năm, tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, mâm cơm Tất niên, kính dâng trước án.
Chúng con kính mời các Ngài giáng lâm trước hương án, thụ hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành.
Cúi xin các Ngài gia hộ độ trì cho gia đình chúng con năm qua được bình an, làm ăn thuận lợi; nay cuối năm kính lễ tạ ơn.
Nguyện cầu năm mới [năm âm lịch mới]: mọi sự hanh thông, gia đạo an khang, con cháu hiếu thuận, công việc tiến tới, tài lộc tăng tiến, tai ương tiêu tán, điều lành đem đến.
Tín chủ con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
(2) Văn khấn Tất niên – khấn Gia tiên (ông bà tổ tiên)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Tổ tiên nội ngoại, chư vị Hương linh gia tiên tiền tổ.
Con kính lạy các cụ Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ, bá thúc huynh đệ, cô dì tỷ muội, cùng toàn thể chư vị Hương linh trong dòng họ [họ… nếu có].
Tín chủ (chúng) con là: [Họ tên]
Ngụ tại: [Địa chỉ]
Hôm nay là ngày [... tháng ... năm ... âm lịch], nhân dịp cuối năm, chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, mâm cơm Tất niên dâng lên trước án, kính mời gia tiên tiền tổ về ngự hưởng.
Kính xin các cụ, các ông bà tổ tiên thương xót con cháu, về chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho con cháu trong nhà:
trên dưới thuận hòa, trong ấm ngoài êm, mạnh khỏe bình an, học hành tấn tới, công việc hanh thông, làm ăn thuận lợi, điều dữ hóa lành, điều lành thêm tốt.
Chúng con kính mời các vong linh, hương linh thân thuộc (nếu có) cùng về sum họp, chứng giám và phù hộ cho toàn gia.
Tín chủ con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
7) Cúng xong làm gì? (nhiều nhà hay băn khoăn)
-
Chờ hương cháy khoảng 1/2 hoặc 2/3 thì lễ tạ, hạ lễ.
-
Hóa vàng (nếu có) tùy phong tục gia đình.
-
Quan trọng nhất: cả nhà cùng ăn bữa cơm Tất niên, nói chuyện vui vẻ, nhẹ nhàng, bỏ qua chuyện cũ.
Gợi ý “đi chợ thông minh”: lưu luôn checklist vào app
Để khỏi quên món này sót món kia, bạn có thể tạo sẵn Danh sách đi chợ Tất niên và tick dần khi mua.
👉 Tải app List Mua đây! để tạo checklist đi chợ, nhắc đồ cần mua, chia sẻ list cho người thân cùng đi chợ cho nhanh nhé!